Decor- en kostuumontwerpen, maquettes, kostuums, affiches en beelden uit voorstellingen lieten zien hoe Wijnberg in de tweede helft van de vorige eeuw uitgroeide tot een allround en innovatief theatervormgever die van grote betekenis is geweest voor de ontwikkeling van de scenografie in Nederland. Hij werkte voor bijna alle grote toneel-, dans- en operagezelschappen en met veel vooraanstaande theatermakers uit die tijd.

Samenstellers
De tentoonstelling Kleur op de planken is samengesteld door conservator Joke van Pelt en ontworpen door scenograaf Paul Gallis. Lichtontwerp en grafische vormgeving zijn van Reinier Tweebeeke en Klaas Wijnberg. Bij de tentoonstelling hoort ook het rijk geïllustreerde boekje Een kleurrijke parade, de scenografie van Nicolaas Wijnberg  geschreven door conservator Joke van Pelt.

Wijnberg
Amsterdammer Nicolaas Wijnberg (1918-2006) volgde in de hoofdstad een opleiding aan de Grafische School en aan de Rijksacademie  voor Beeldende Kunsten. Hij was schilder, graficus, tekenaar, beeldhouwer, illustrator en schrijver. Bij het grote publiek werd bij vooral bekend vanwege zijn theatervormgeving. Zijn carrière op dit terrein begon nadat hij samen met Hans Snoek en Hans van Norden in 1945 het Scapino Ballet had opgericht. Vier decennia lang ontwierp hij decors, kostuums, lichtplannen, affiches en programmaboekjes voor tal van voorstellingen. Hij werkte samen met theatermakers als Pjotr Sjarov, Johan de Meester, Cees Laseur, Han Bentz van den Berg, Ton Lutz, Adrian Brine en Hans van Manen – bij gezelschappen als de Nederlandse Comedie, de Haagse Comedie, het Rotterdams Toneel, Zuidelijk Toneel Globe, De Nederlandse Opera, Scapino Ballet en het Nederlands Dans Theater.

Ingedikt realisme
Wijnbergs toneelbeelden waren in alles anders dan men in Nederland gewend was. Vanaf zijn eerste kennismaking met theater droomde Wijnberg over de kracht van het ‘imaginaire dat het publiek ver weg voert van deze treurige wereld’. Hij brak met het gebruikelijk naturalisme en ontwierp decors in wat hij omschreef als ‘ingedikt realisme’ met experimenten in perspectief en trompe-l’oeil. ( Hoffmann’s vertellingen, 1947 ; De drie zusters, 1954 ; Moortje 1957).

Totaaltheaterbeeld
Daarna liet Wijnberg dit realisme langzaam los en zette hij de werkelijkheid neer in collage-achtige decors ( De Misantroop, 1958 ; Gianni Schicci, 1958 ; Cyrano de Bergerac, 1962). De laatste twintig jaar van zijn carrière deed hij afstand van geschilderde decors. Hij koos toen voor driedimensionale, sobere speelruimtes met soms maar één in het oog springend object. Daarbij pakte hij wel uit met surrealistische, soms groteske kostuums die de karakters van de personages uitvergrootten. Zo creëerde Wijnberg één totaaltheaterbeeld, waarin vorm, kleur en materiaal van decor en kostuum samen met het licht, symbool stonden voor de inhoud van de voorstelling ( De hertogin van Malfi 1971 ; Othello 1971 ; Medea 1977 ).

Speech
In het verlengde van zijn theaterwerk was Wijnberg vanaf 1972 jarenlang de eerste hoogleraar scenografie aan de (mede door hem opgerichte) faculteit aan de Jan van Eyckacademie in Maastricht. Jos Groenier, oud-student en geestverwant van Wijnberg, opende de tentoonstelling over het werk van zijn leermeester op 25 mei jl. Lees hier zijn openingsspeech.

De tentoonstelling Kleur op de planken – decors en kostuums van Nicolaas Wijnberg wordt mogelijk gemaakt door het VSB fonds en VandenEnde Foundation.

Meer Wijnberg in 2008 -2009
Ook het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem besteedt dit jaar aandacht aan Nicolaas Wijnberg. Vanaf 25 oktober 2008 tot en met 1 februari 2009 is er Nicolaas Wijnberg: FIGURA te zien. Een grote overzichtstentoonstelling van zijn vrije werk: schilderijen, tekeningen, grafiek en monumentale kunst.

TIN op tournee
De tentoonstelling over Wijnberg is de laatste tentoonstelling in het Theatermuseum op de Herengracht. Vanaf 2009 gaat het museum op reis en zal het met diverse partners, musea en culturele organisaties samenwerkingsverbanden aangaan, zodat de collectie van Theater Instituut zichtbaar wordt door heel Nederland.